Volledig fossielvrij in 2050 technisch binnen bereik
Wereldwijd nemen grondstoffenschaarste, leveringsrisico’s en verschuivende energieketens de druk op verduurzaming verder toe. Tegen die achtergrond laat een nieuwe verkenning van TNO zien dat een volledig fossielvrij energiesysteem én een fossielvrije industrie in 2050 technisch mogelijk zijn. Voorwaarde is wel dat eerder en daadkrachtiger wordt gehandeld: met maximale benutting van binnenlandse hernieuwbare energiebronnen, snelle opschaling van innovaties, tijdige uitbreiding van infrastructuur en intensieve internationale samenwerking.
Feitelijke inzichten voor beleid en bedrijfsleven
De Europese Klimaatwet verplicht lidstaten tot klimaatneutraliteit in 2050 – een doelstelling waaraan Nederland juridisch gebonden is. Volledig fossielvrij gaan, dus zonder fossiele energiedragers én fossiele grondstoffen, gaat echter verder dan deze wettelijke verplichting en vraagt om aanvullende analyse.
De grootste uitdaging ligt bij de industrie. Deze sector is goed voor bijna de helft van het nationale energieverbruik en circa 30 procent van de uitstoot. Fossielvrij worden betekent niet alleen overstappen op hernieuwbare energie, maar ook fossiele grondstoffen vervangen, infrastructuur aanpassen en aanzienlijke investeringen doen.
TNO onderzocht de stap van klimaatneutraal naar volledig fossielvrij door systeembrede effecten, totale systeemkosten en belangrijkste knelpunten te vergelijken. Met het OPERA-model zijn drie scenario’s doorgerekend: een klimaatneutraal referentiepad en twee fossielvrije varianten waarin zowel fossiele energiedragers als fossiele grondstoffen volledig worden uitgefaseerd.
Volgens Ayla Uslu, Senior Scientist Energy Transition bij TNO, gaat het om scenarioverkenningen en geen voorspellingen. “Onze studie laat zien dat een fossielvrije toekomst haalbaar is, mits de versnelling plaatsvindt via uitbreiding van infrastructuur, snelle opschaling van elektrolyse en brandstofproductie en de implementatie van een geïntegreerde koolstofstrategie. Internationale samenwerking is essentieel om toegang tot duurzame grondstoffen en brandstoffen veilig te stellen. Het vraagt om coördinatie, tempo en schaal.”
Systeembrede kernbevindingen richting 2050
De analyse laat zien dat de overstap naar volledig fossielvrij gepaard gaat met hogere kosten. De totale systeemkosten liggen naar verwachting 6 tot 10 procent hoger dan in een klimaatneutraal scenario. Dat komt neer op 7,7 tot 12,8 miljard euro extra per jaar in 2050 (vanuit nationaal kostenperspectief).
Daarnaast is volledige benutting van het technisch haalbare offshore-windpotentieel nodig, samen met een sterke uitbreiding van zonne-energie en aanvullende nucleaire capaciteit. Strategische import van hernieuwbare brandstoffen en energiedragers blijft noodzakelijk om vraag en aanbod in balans te houden.
De industrie staat voor de grootste investeringsopgave. Versnelde elektrificatie van processen, grootschalige productie en toepassing van hernieuwbare waterstof en de overstap naar niet-fossiele grondstoffen zijn cruciaal. De elektriciteitsvraag verviervoudigt richting 2050 ten opzichte van 2024 in een klimaatneutraal scenario en stijgt in een fossielvrij scenario daarbovenop nog eens met 20 tot 31 procent.
Chemische sector sleutel tot succes
Binnen de industrie vormt de chemische sector de grootste uitdaging. Deze sector is sterk afhankelijk van fossiel gebaseerde grondstoffen zoals nafta en aromaten. Vervanging door biobased, synthetische en circulaire alternatieven vereist versnelde commercialisatie en grootschalige uitrol van technologieën in verschillende ontwikkelingsstadia.
Veelbelovende routes, zoals methanol-to-olefins en pyrolyse-olie, moeten doorgroeien van pilotfase naar industriële toepassing. Ook voor transportbrandstoffen, zoals voor luchtvaart en scheepvaart, zijn nieuwe raffinagecapaciteit en robuuste internationale ketens nodig voor biobased en synthetische kerosine en methanol.