Prijs voor de CEO gaat vaak gepaard met meer bedrijfsvervuiling

Sommige bedrijven zetten daadwerkelijk stappen richting duurzaamheid, terwijl andere zich beperken tot symbolische maatregelen. Frederique Bouwman onderzocht hoe de motivatie van CEO’s het maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) van bedrijven beïnvloedt. Haar onderzoek laat zien dat financiële prikkels, persoonlijke waarden en sociale erkenning elk op een andere manier doorwerken in duurzaamheidskeuzes. Opvallend genoeg blijkt dat bedrijven na het winnen van een prestigieuze CEO-prijs juist vaker méér vervuilen.

Bouwman verdedigt haar proefschrift Beyond the Bottom Line: CEO Motivations for Corporate Social Responsibility op donderdag 26 februari 2026 aan de Open Universiteit in Heerlen.

Toenemende externe druk

Bedrijven staan onder groeiende druk om verder te kijken dan winstmaximalisatie en verantwoordelijkheid te nemen voor hun ecologische en maatschappelijke impact. Thema’s als klimaatverandering, vervuiling en sociale ongelijkheid hebben duurzaamheid centraal gezet op de agenda van ondernemingen, investeerders en beleidsmakers. Toch verschilt de mate waarin bedrijven deze verantwoordelijkheid daadwerkelijk invullen aanzienlijk.

De doorslaggevende rol van de CEO

Waar eerder onderzoek vooral keek naar aandeelhouders, regelgeving en raden van bestuur, richt Bouwman zich op de rol van de CEO. Haar analyse toont aan dat duurzaamheidsbeslissingen in hoge mate worden bepaald door de motivatie, waarden en beloningsstructuur van topbestuurders.

Aandelen of contant belonen

Uit het onderzoek blijkt dat duurzaamheid niet door één enkele prikkel wordt gedreven. Financiële beloningen spelen een belangrijke rol, maar de vorm ervan maakt verschil. Wordt een CEO beloond met aandelen, dan hangt dit vooral samen met symbolische duurzaamheidsinitiatieven die gunstig zijn voor de financiële markt. Cashbonussen, die intern worden vastgesteld, leiden juist vaker tot langetermijninvesteringen die veel middelen vragen, maar ook resulteren in aantoonbare milieuwinst.

Ook persoonlijke waarden blijken van invloed: CEO’s met een sterke langetermijnoriëntatie kiezen vaker voor duurzaamheidsstrategieën met meetbare en blijvende effecten.

CEO-prijs leidt tot meer vervuiling

Een opvallende uitkomst is het effect van sociale erkenning. Het winnen van een prestigieuze CEO-prijs – vaak gezien als een teken van uitzonderlijk leiderschap – blijkt samen te gaan met een stijging van de vervuiling. In de jaren na het ontvangen van zo’n onderscheiding neemt de vervuiling gemiddeld met ongeveer 14 procent toe.

Dit effect past binnen de theorie van moral self-licensing. Die stelt dat goed gedrag kan leiden tot een gevoel van moreel krediet, waardoor de drempel voor minder ethisch gedrag daalt. De vergelijking is simpel: wie ’s middags een salade eet, voelt zich ’s avonds sneller gerechtvaardigd om een zak chips open te trekken. In dit geval lijkt het morele ‘krediet’ zich te vertalen naar financiële keuzes, waarbij kostenbesparingen worden gerealiseerd ten koste van het milieu.

Opmerkelijk is dat dit onbedoelde effect aanzienlijk zwakker is bij vrouwelijke CEO’s. Dat sluit aan bij eerder onderzoek waaruit blijkt dat vrouwen gemiddeld een sterker moreel kompas hebben, waardoor sociale erkenning minder snel leidt tot dit drempelverlagende gedrag.

Promotie

Frederique Bouwman (Buren, 1996) is onderzoeker op het gebied van duurzame bedrijfsfinanciering. Zij verdedigt haar proefschrift op donderdag 26 februari 2026 om 13.30 uur aan de faculteit Managementwetenschappen van de Open Universiteit in Heerlen. Haar promotoren zijn prof. dr. Dennis Bams (Maastricht University) en prof. dr. Bart Frijns (Auckland University of Technology).

De promotie is fysiek bij te wonen in Heerlen en online te volgen via ou.nl/live.